سوال فارماسیوتیکسی از سیستم های رهش تغییریافته

در کدام یک از سامانه های زیر فشار هیدروستاتیک سبب خروج دارو میشود؟

(پایان دوره مرداد 1404)

پمپ اسموتیک

ماتریکس پلیمری نامحلول

ماتریکس پلیمری محلول

سیستم های تعویض یونی

پاسخ:

این سوال از مبحث دارورسانی با رهش تغییر یافته در اولتون مطرح شده است.

۱. پمپ اسموتیک (Osmotic Pump)

در این سیستم، دارو درون یک غشای نیمه‌نفوذپذیر (Semi-permeable Membrane) محصور شده است.

• مکانیسم: با ورود آب از محیط به داخل سیستم (براثر اختلاف فشار اسمزی)، به دلیل حل یا پراکنده شدن ذرات در محیط، فشار داخل محفظه به شدت افزایش می‌یابد. این افزایش فشار، منجر به ایجاد یک فشار هیدروستاتیک می‌شود که دارو را بصورت محلول یا سوسپانسیون از طریق orifice خارج میسازد.
• نکته کلیدی: برخلاف سایر سیستم‌ها، در اینجا نیرو محرک اصلی، فشار هیدروستاتیکی ناشی از ورود آب به داخل سیستم است.

۲. ماتریکس پلیمری نامحلول (Insoluble Polymeric Matrix)

این سیستم‌ها از پلیمرهای زیست‌تخریب‌ناپذیر (مثل اتیل سلولز) تشکیل شده‌اند.

• مکانیسم: دارو در شبکه پلیمری نامحلول در آب گیر افتاده است. با ورود آب، دارو حل شده و از طریق منافذ یا مسیرهای پیچ در میان زنجیره‌های پلیمر، به سمت بیرون حرکت می‌کند.
• نیرو محرکه: نیروی اصلی در اینجا رسوخ (Diffusion) طبق قوانین فیک است و هیچ نقش قابل توجهی توسط فشار هیدروستاتیک ایفا نمی‌شود، که با گذشت زمان نفوذ یا دیفوزیون کاهش می یابد، چون فاصله مولکول ها از مرکز و مسیری که باید طی کنند، بیشتر میشود.

۳. ماتریکس پلیمری محلول (Soluble Polymeric Matrix)

در این سیستم، پلیمر (مانند HPMC) با ورود آب منبسط یا حل می‌شود.

• مکانیسم: فرآیند رهاسازی ترکیبی از دو حالت است: تورم (Swelling) و فرسایش(Erosion). در حالی که تورم پلیمر می‌تواند فشار موضعی ایجاد کند، اما مکانیزم اصلی رهاسازی، نفوذ دارو از میان شبکه ژله‌ای ایجاد شده یا انحلال تدریجی خودِ پلیمر است.
• نکته کلیدی: مکانیزم غالب در اینجا دیفوزیون و انحلال دارو (و بعضا فرسایش ماتریکس هیدروفیل) است، نه فشار هیدروستاتیک برای راندن دارو.

۴. سیستم‌های تعویض یونی (Ion-Exchange Systems)

این سیستم‌ها شامل رزین‌های تبادل یونی هستند که دارو یا یک سم به آن‌ها متصل میگردد.

• مکانیسم: رهاسازی دارو از طریق یک واکنش شیمیایی-فیزیکی انجام می‌شود؛ به این صورت که یون‌های موجود در محیط گوارشی (مانند کلسیم یا سدیم) با یون‌های دارو روی رزین جابه‌جا شده و دارو آزاد می‌شود. (مشابه این اتفاق را در داروهایی مانند رزین های باندشونده با نمک های صفراوی که در هایپرلیپیدمی مصرف دارند یا در پلیمر پلی استیرن سولفونات که در درمان هایپرکالمی مصرف دارد، ببینیم)
• نیرو محرکه: نیروی محرک در اینجا میل ترکیبی یا تعادل یونی (Ion Exchange Equilibrium) است و هیچ ارتباطی با فشار هیدروستاتیک ندارد.

پس پاسخ صحیح، گزینه اول یا پمپ اسموتیک خواهد بود.

لطفا مطالب را به صورت کامل تر و جزئی تر از اولتون فصل Modified-release oral drug delivery مطالعه کنید