حل تشریحی سوال فارماسیوتیکس از ایزوتونیسیته

برای تنظیم ایزوتونیسیته یک محلول هیپوتونیک تزریقی، از کدام روش زیر استفاده میشود؟ مرداد 1404

1.کاهش نقطه انجماد

2.افزایش فشار بخار

3.افزایش ظرفیت بافر

4.کاهش نقطه جوش

پاسخ:

این سوال از سرفصل دارورسانی تزریقی مطرح شده است.

در مورد ایزوتونیسیته و روش های ایزوتون کردن انشاءالله در ویدیوهای فیزیکال فارماسی بیشتر و با تمرینات بهتر، در خدمتتون خواهم بود، اما در حد این سوال نکات مهم را با هم مرور میکنیم.

محلول سدیم کلراید با غلظت 0.9 درصد وزنی/حجمی یا غلظت 9 گرم بر لیتر اسمولاریته ای معادل 286 میلی اسمول بر لیتر دارد و فشار اسموتیکی برابر با پلاسمای انسانی دارد. پلاسمای خون انسان، اسمولالیته اش بین 280 تا 295 میلی مول بر کیلوگرم هست.

محلول های هیپوتونیک فشار اسموتیکی کمتر از پلاسما دارند. این دسته از محلول ها اگر با خون مخلوط شوند، باعث خواهند شد گلبول های قرمز متورم شده و بترکند، زیرا آب تحت تاثیر اسموزیس وارد گلبول های قرمز میگردد. محلول های هایپرتونیک هم فشار اسموتیکی بالاتر از پلاسما دارند و در صورت اختلاط با خون، باعث خواهند شد که گلبول های قرمز آب خود را با فرایند اسمز از دست میدهند و چروکیده میشوند.

محلول های تزریقی هیپوتونیک بایستی در صورت لزوم با افزودن سدیم کلراید، دکستروز یا مانیتول (و یا روش ها/مواد دیگر) ایزوتون شوند. محلول های تزریقی هایپرتونیک هم باید قبل از تزریق رقیق شوند و درواقع با رقیق شدن، ایزوتون شوند. طبق دستور فارماکوپه، محلول های انفوزیونی باییستی با پلاسمای انسانی ایزوتون گردند. هرچند اجبار نیست اما فراورده های زیرجلدی، داخل پوستی و داخل ماهیچه ای هم بهتر است ایزوتون شوند. فراورده های تزریقی داخل نخاعی و چشمی هم باید جهت جلوگیری از تغییرات شدید در فشار اسمزی مایع مغزی-نخاعی و جشم، ایزوتون شوند.

روش های متعددی برای محاسبه مقدار ماده لازم جهت ایزوتون کردن محلول دارویی هیپوتونیک وجود دارد که از جمله آنها کاهش نقطه انجماد، استفاده از سدیم کلراید هم ارز، غلظت های مولار، اسمولالیته سرم و روش V را میتوان نام برد. (دلیل تایید گزینه 1)

یادمان باشد که حضور ذرات حل شونده در آب باعث افزایش اسمولاریته و کاهش نقطه انجماد آب میگردد. این مورد که جزو خواص کولیگاتیو یا تجمعی می باشد و تنها به تعداد ذرات حاضر بستگی دارد، میتواند ما را به این نتیجه برساند که نقطه انجماد یک محلول یک برآوردی از اسمولاریته آن می باشد، هر دو به تعداد ذرات بستگی دارند.

نقطه انجماد سرم/پلاسمای انسانی منفی 0.52 می باشد. پس میتوانیم نتیجه بگیریم که اگر محلول آبی ای در دمای منفی 0.52 منجمد شود، با پلاسمای ایزوتون می باشد.

همونطور که در اول پاسخ هم بهتون گفتم، در ویدیو های فیزیکال فارماسی و فصل مربوطه اش، در قالب تمرینات مختلف این مفهوم رو بهتر براتون جا میندازم. در حد این سوال کافی هست. دو قسمت از ایزوتونیسیته را پایین براتون میزارم، بقیه قسمت هارم از آپاراتم پیگیر باشید اگر علاقمندید و مشتاق: